Zeka

Zeka,Kalıtsal Yetenekler, Deneyimler Ve Çevresel Bileşenler Tarafından Şekillendirilir.

Mehmet Kartal tarafından

Mehmet Kartal ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK BÖLÜMÜ, ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ REHBERLİK VE PSİKOLOJİK DANIŞMANLIK ANA BİLİM DALI Tüm biyografi için
 
25 Kasım, 2010
Çoklu Zeka Teorisi Nedir?
Çoklu Zeka Teorisi; Zekanın Tek Bir Boyutta Olmadığını, Aksine Her Bireyin Farklı Derecelerde, Çeşitli Zekalara Sahip Olduğunu Öne Sürüyor.
 

Zeka Nedir?

zekaZeka,kalıtsal yetenekler, deneyimler ve çevresel bileşenler tarafından şekillendirilir. Öğretmenler ve veliler, çocuğa sağladıkları ortamı ve öğretim yöntemlerini değiştirerek o çocuğun zekasını da değiştirebilirler. Kötü öğretim ve kötü çevre zekayı geriletirken,iyi öğretim ve iyi çevre zekayı artırmaktadır. Harvard Üniversitesi'nden Hovvard Gardner "Sıfır Projesi" adlı bilişsel araştırma projesinde, çoklu zeka teorisini geliştirmiştir..

Teoriyi, 1983 yılında, Psikolog Howard Gardner "Framer of Mind" adlı kitabında anlatmıştır.. Howard Gardner ortaya koyduğu bu teoriyle, o zamana kadar gelen, zeka ile ilgili teoriler yıkılmış oldu. Bunlardan biri, tek bir zekanın olduğuydu. Gardner, birden fazla zeka olduğunu, her bir zekanın, kişinin yetiştirilme şekline bağlı olarak geliştirilebileceğini ortaya koydu. Diğeri, zekanın doğuştan sabit olduğunu, fazla bir değişiklik gösteremeyeceğiydi. Kişinin IQ'su bazı standartlaşmış ölçümlerle bir kere ölçüldüğünde, belirli bir zeka düzeyi saptanır ve bunun da sonsuza kadar değişmeden kalacağına inanılırdı. Gardner'ın araştırmaları zekanın sabit olmadığını gösterdi.

"Çoklu Zeka Teorisi" nedir?

Çoklu zeka teorisi; zekanın tek bir boyutta olmadığını, aksine her bireyin farklı derecelerde, çeşitli zekalara sahip olduğunu öne sürüyor. Bunun da kişilerin öğrenme biçimlerini, ilgi, yetenek ve eğilimlerini açıkladığını vurgulayarak eğitimcilere, bu teorinin temel prensiplerini yaratıcı biçimde kullanıp, her öğrencinin bireysel farklılıklarına değer veren ve bunları güçlendiren programlar hazırlayabilmeleri için, olanak sağlıyor.

Teorinin çok önemli bir getirişi de şudur. Bireyde zayıf olan zekalar, güçlü olanlarla, zaman içinde yükseltilebiliyor. Bu durum tüm zekaların bir arada kullanılmasıyla ilgili. Yani zayıf olanı ya da olanları yükseltme şansı var. Bu teorinin uygulandığı bir sistem, çocuğun güçlü olan zekasını ele alarak, öbür tarafları "nasıl yükseltirim"e bakıyor.

Çoklu zeka kuramıyla öğrenciler önce, kendilerini çok iyi tanıyan, kendilerine güvenen, soru sorabilen, tartışabilen, muhakeme edebilen, çevresini doğru algılayabilen, karar verebilen, kedisine ve diğerlerine ait hak ve sorumlulukların bilincinde, çevresiyle doğru ve kişilikli ilişkiler kuran, bilgiyi bulacak, seçecek, işleyecek, üretecek donanıma sahip, aktif, araştıran, ifade eden, ürün ortaya koyan, yeni öğrendiklerini diğer öğrendikleriyle bütünleştirebilen, onları geliştirebilen ve problem çözmede kullanan, kendini başkasının yerine koyabilen, yani empati kurabilen bireyler olmaktadır.

ÇOKLU ZEKA ALANLARI

Her bireyin sekiz zeka alanını da oldukça yüksek bir düzeyde geliştirebilme kapasitesine sahip olmasına rağmen çocuklar çok küçük yaşlardan itibaren belli zeka alanlarına daha çok eğimli olurlar. Okula başlama yaşına eriştiklerinde büyük bir olasılıkla eğilimli oldukları bu zeka alanları ile aynı doğrultuda olan öğrenme yollarını da geliştirmiş olurlar. Burada öğretmenler açısından önemli olan husus, daha okuldaki ilk günlerden itibaren öğrencilerin gelişmiş zeka alanlarını tanımak ve onların okuldaki öğrenmelerini tercih ettikleri bu zeka alanları yoluyla gerçekleştirmelerine yardımcı olmaktır.

1-DİLSEL ZEKA:

Konuşma ve yazma dilinde kelimeleri etkili ve akıllıca kullanma kapasite ve yeteneğidir. (Okuma, yazma ve konuşma zekası) Kelimelerle düşünme ve ifade etme, dildeki kompleks anlamları değerlendirme, kelimelerdeki anlamlan ve düzeni kavrayabilme, şiir okuma, mizah, hikaye anlatma, gramer bilgisi, mecazi anlatım, benzetme, soyut ve simgesel düşünme, kavram oluşturma ve yazma gibi karmaşık olayları içeren dili üretme ve etkili kullanma becerisidir.

2-MANTIKSAL-MATEMATİKSEL ZEKA: (sayı, anlama ve mantık zekası)

Sayılarla düşünme, hesaplama, sonuç çıkarma, mantıksal ilişkiler kurma, hipotezler üretme, problem çözme,eleştirel düşünme, sayılar, geometrik şekiller gibi soyut sembollerle tanışma, bilginin parçaları arasındaki ilişkiler kurma becerisidir. Nesnelerin nasıl çalıştığına dair sorular sorar. Hızlı bir şekilde zihinsel matematik yapar. Matematik aktivitelerini, strateji oyunlarını, mantık bulmacalarını sever. Yüksek düşünme tekniklerini kullanır. Zeka oyunlarında başarılıdır. Deney yapma, sınama, sorgulama ve araştırmalardan zevk alır.

3-GÖRSEL VE MEKANSAL ZEKA: (Resim, renk ve şekil zekası)

Resimler, imgeler, şekiller ve çizgilerle düşünme, üç boyutlu nesneleri algılama ve muhakeme etme becerisidir. Resimler ve şekillerle düşünür. Hayalinde gördüğü resimleri anlatabilir. Harita, tablo ve diyagramları anlayabilir. Çok hayal kurar. Sanat ve Proje aktivitelerini, görsel sunuşları sever. Okurken kelimelerden çok resimlerden anlar, Tasarım, çizim ve görsellikten zevk alır. Öğrenmede daha çok sanat, video, filmler, bulmacalar ve haritalardan yararlanır.

4-BEDENSEL-KİNESTETİK ZEKA: ( Beden, hareket ve denge zekası) Hareketlerle, jest ve mimiklerle kendini ifade etme, beyin ve vücut koordinasyonunu etkili bir biçimde kullanabilme becerisidir. Bir veya birden çok sporla uğraşır. Uzun süre hareketsiz oturamaz. Nesneleri parçalayıp bütünlemeyi sever. Yeni tanımadığı nesnelere dokunur . Hareket ederek öğrenir. Dinleme, konuşma, dans, koşma, dokunma ve hareket etmeyi sever. Öğrenmede role-play, drama, tiyatro ve hareket etmeye ihtiyaç duyar.

5-MÜZİKSEL - RİTMİK ZEKA: (Ses, melodi ve ritim zekası ) Sesler, notalar, ritimlerle düşünme,faklı sesleri tanıma ve yeni sesler, ritimler üretme becerisidir.Ritmik ve tonal kavramları tanıma ve kullanma, çevreden gelen seslere ve müzik aletlerine karşı duyarlılık kapasitelerini içerir. Notasını görmediği müziği tanır. Melodileri tanır. Enstrüman çalar, koroda söyler. Çalışırken tempo, ritim tutar. Seslere karşı duyarlıdır.

6-KİŞİLER ARASI - SOSYAL ZEKA: (İnsan, ilişki ve uyum zekası) Grup içerisinde işbirlikçi çalışma, sözel ve sözsüz iletişim kurma, insanların duygu, düşünce ve davranışlarını anlama, paylaşma, ifade edebilme, yorumlama ve insanları ikna edebilme becerisidir. Arkadaşları ile birlikte olmaktan hoşlanır. Doğal lider olarak davranır.

7-KİŞİSEL-İÇSEL ZEKA: ( Ben, karakter ve kişilik zekası) İnsanın kendi duygularını, duygusal tepki derecesini, düşünme sürecini tanıma, kendini değerlendirebilme ve kendisiyle ilgili hedefler oluşturabilme becerisidir. Özgürlüğüne düşkündür. Bireysel çalışmalardan zevk alır.

Kendisi hakkında düşünmeyi sever. Kendi ilgi ve becerilerinin farkındadır.

8-DOĞACI - VAROLUŞÇU ZEKA: ( Doğa, çevre ve canlı zekası) Doğadaki tüm canlıları tanıma, araştırma ve canlıların yaratılışları üzerine düşünme becerisidir. Araştırmalar yapmayı sever. Doğadaki canlıları incelemekten hoşlanır. İnsanın varoluşunun nedenlerini ve kendi varoluşunu düşünür.

Doğadaki hemen her canlının yaşamına ilgi duyarlar.

Gardner, çoklu zeka hareketinin eğitime ne getireceği ile ilgili sorulara, bu kuramın tek başına bir eğitim hedefi olmadığı; zeka alanlarının hedeflere ulaşmada güçlü bir araç olduğu şeklinde cevap vermektedir.

Zeka tipi ne olursa olsun her çocuğun kuvvetli ve zayıf olduğu yanlan vardır. Eğer okullarda bu zeka tiplerinden sadece bir ya da ikisi kullanılırsa, zeka tipi bunun dışında kalan çocuklar kendi yetenekli yanlarını geliştiremeyecek, öğrenme işini zevk almadan ve daha uzun sürede tamamlayacak ya da hiç öğrenemeyeceklerdir.

Bu sistem artık Türkiye'de de bütün okullarda uygulamaya başlanmıştır. O halde yapılması gereken en önemli şeylerden birisi öğretmenlerin hizmet içi eğitim yoluyla eğitilmeleri ve öğretmen adaylarının da eğitim fakültelerinde ayrıntılı olarak çoklu zeka kuramını işlemeleridir.

Hazırlayan; MEHMET KARTAL

KAYNAKLAR

Armstrong, T., 1994, Multiple Intelligences in The Classroom, ASCD Publishing Alexandria, Virginia, USA. Bümen, Nilay; 2002. Okulda Çoklu Zeka Kuramı, Pegem Yayıncılık, Ankara, Demirel, Özcan; 2000Planlamadan Uygulamaya Öğretme Sanatı, Pegem Yayıncılık, Ankara.Goleman, Daniel; 1998.Duygusal Zeka, Varhk-Bilim, İstanbul Gardner, H., 1983, "Çoklu Zeka Kuramı Öğretmen Rolüne İlişkin Görüşler ve Değerlendirmeler" D.E.Ü. Eğt. Fak.Dergisi Korkmaz, Hünkar; 1999, "Çoklu Zeka Kuramı Tabanlı Etkin Öğrenme Yaklaşımının Öğrenci Başarısına ve Tutumuna Etkisi" Eğitim ve Bilim Ankara..

zeka

 
Etiketler:
zeka, çoklu, zeka, teori, mantık, beden, dil, müzik
Bu yazı toplam 5281 kez görüntülenmiş.
 
Yorumlar
 
 
Yeni yorum ekle
Adınız: *
E-Posta Adresiniz: *
Web Sayfanız:
Yorum Başlığınız:
Yorumunuz: *
5 - 4 = *
 
 
Üye olmak istiyorum   Şifremi unuttum
    Aktivasyon kodu
Zeka Blogundan Son Yazılar
Mehmet Kartal tarafından yazılmış
 
En Popüler Yazılar
1
Gamze Yildirimli tarafından yazılmış
 
2
Tuba Erzan tarafından yazılmış
 
3
Mehmet Kartal tarafından yazılmış
 
4
Şirin Hacıömeroğlu Atçeken tarafından yazılmış