Açelya Şahin Fırat Akademik ve duygusal sorun yaşayan çocuk ve gençlerle çalışmakta; meslek ve alan seçimi, boşanma konularında danışmanlık yapmaktadır. Tüm biyografi için
 
21 Aralık, 2010
Dikkat Eksikliği Ve Aşırı Hareketlilik (Deah)
Acelyasahin@Hotmail.Com
 


Yaramaz bir çocukla, DEAH’lı bir çocuğun farkları nelerdir?

· Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite (Aşırı Hareketlilik) psikolojik/psikiyatrik bir bozukluktur. Birtakım belirtilerin varlığı ve yoğunluğu bu tanıya işaret eder.

· Yaramazlık ise tanımı ve kriterleri tam belli olmayan bir sıfattır. Bir kişiye göre yaramaz olan bir çocuk, başka bir kişi tarafından “yaramaz” olarak tanımlanmayabilir. Kısacası, objektif değil subjektif bir değerlendirmedir.

Hiperaktivite (Aşırı Hareketlilik) nedir?

Dikkat Eksikliği ve Aşırı Hareketlilik (DEAH) , bir çocuğun yaşıtlarına oranla dikkatini daha kısa süre odaklayabilmesi ve yaşıtlarına oranla daha hareketli olması olarak tanımlanabilir. İstekleri erteleyememe (dürtüsellik) ise diğer belirtiler arasındadır. Bir kişinin DEAH tanısı alabilmesi için belirtilerin 7 yaşından önceden beri bulunması, yaşamını olumsuz yönde etkileyecek şiddet ve sıklıkta olması ve en az iki farklı ortamda (örneğin; eve ve okul) görülmesi gerekir.

DEAH’nin üç ayrı alt tipi vardır:

1. Dikkat Eksikliği’nin ön planda olduğu tip

2. Aşırı Hareketlilik’in ön planda olduğu tip

3. Dikkat Eksikliği ve Aşırı Hareketlilik bileşik tip

Belirtileri nelerdir?

DSM-IV Tanı Ölçütleri’ne göre;

Dikkat Eksikliği Belirtileri

· Çoğu zaman dikkatini ayrıntılara veremez ya da okul ödevlerinde, işlerinde ya da diğer etkinliklerde dikkatsizce hatalar yapar.

· Çoğu zaman üzerine aldığı görevlerde ya da oynadığı oyunlarda dikkati dağılır.

· Doğrudan kendisine konuşulduğunda çoğu zaman dinlemiyormuş gibi görünür.

· Çoğu zaman yönergeleri izlemez ve okul ödevlerini, ufak tefek işleri tamamlayamaz.

· Çoğu zaman üzerine aldığı görevleri ve etkinlikleri düzenlemekte zorluk çeker.

· Çoğu zaman sürekli zihinsel çaba gerektiren görevlerden kaçınır, bunları sevmez ya da bunlarda yer almaya karşı isteksizdir.

· Çoğu zaman üzerine aldığı görevler ya da etkinlikler için gerekli olan şeyleri (kalem, kitap, defter, okul ödevleri, vs.) kaybeder.

· Çoğu zaman dikkati dış uyaranlarla kolaylıkla dağılır. (Örneğin; ders sırasında sınıfa giren bir sinek veya caddedeki yol inşaatı gibi.)

· Günlük etkinliklerde çoğu zaman unutkandır.

Hiperaktivite (Aşırı Hareketlilik) Belirtileri

· Çoğu zaman elleri, ayakları kıpır kıpırdır ya da oturduğu yerde kıpırdanıp durur.

· Çoğu zaman sınıfta ya da oturması gereken diğer durumlarda oturduğu yerden kalkar.

· Çoğu zaman uygunsuz durumlarda koşuşturup durur ya da tırmanır.

· Çoğu zaman sakin bir biçimde boş zamanları geçirme etkinliklerine katılma ya da oyun oynama zorluğu vardır.

· Çoğu zaman hareket halindedir ya da bir motor tarafından sürülüyormuş gibi davranır.

· Çoğu zaman çok konuşur.

Dürtüsellik Belirtileri

· Çoğu zaman soruları soru tamamlanmadan önce cevabını yapıştırır.

· Çoğu zaman sırasını bekleme güçlüğü vardır.

· Çoğu zaman başkalarının sözünü keser ya da yaptıklarının arasına girer.

Her gruptaki belirtilerin çoğunu çocuğunuzda gözlemliyor ve/veya öğretmeninden DEAH olabileceği konusunda geribildirimler alıyorsanız durumun değerlendirilmesi için bir uzmandan yardım almanızı öneririz. Böyle bir tutum, eğer çocuğunuzda DEAH varsa kısa sürede tanımlanmasını sağlayacak ve yapılacak özel eğitim, psikoterapi ve/veya ilaç tedavileri ile yaşam kalitesini arttıracaktır. Eğer DEAH söz konusu değilse, gözlemlediğiniz davranışların dayandığı nedenleri tanımlama şansı verecektir.

DEAH’lı bir çocuğa nasıl yaklaşılmalıdır?

Öncelikle önemli olan bunun bir rahatsızlık olduğu ve çocuğun bu davranışları bilerek ve isteyerek yapmadığını kabullenmektir. Çünkü çoğu zaman aileler çocuğun bu davranışları kasıtlı olarak yaptığını düşünmekte ve çocuğu zorlamaktadırlar. Böyle olunca belirtilerin sıklığı ve şiddetini artmakta, dolayısıyla tedavi süreci uzamakta ve zorlaşmaktadır. En sık karşılaşılan sorunlardan bir diğeri ise okulun aileleri uyarmalarına rağmen bazı ailelerin bu uyarıları dikkate almamaları ve tedavi için başvurmayı geciktirmeleridir. Bu konuda öğretmenlere güvenmek, uyarılarını dikkate almak gerekmektedir. Çünkü onlar yıllardır bu işin içinde olmalarından ve birçok çocuğu değerlendirme fırsatları olduğundan farklılıkları görmekte ailelere oranla daha hassas olmaktadırlar.

Ailelere Öneriler:

  • Disiplin kurallarını ilk baştan net bir şekilde belirlemek ve bu kuralların uygulanmasında tutarlı davranmak
  • Hareketli ortamlar çocukları daha çok tetikler, o nedenle bu tarz kalabalık ortamlardan kaçınmak, eğer mutlaka kalabalık bir ortama girilmesi gerekiyorsa kuralları baştan belirtmek
  • DEAH’li çocuklar çevrelerinden sık sık olumsuz geribildirim alırlar. O nedenle olumlu bir davranış sergilediklerinde bunun fark edildiğini göstermek
  • Çocuğun günlük rutinin belirlenmesi ve bu programa bağlı kalmak
  • Hareketliliğin artacağına dair sinyaller aldığınızda dikkatini başka tarafa çekmek
  • Disiplin sistemindeki ödül ve cezaları önceden konuşarak belirlemek
  • Okul seçerken kalabalık büyük bir okul yerine daha küçük, sınıf mevcudu az bir okul tercih etmek
  • Çalışmalar sırasında onun dikkatinin dağılacağını hissettiğinizde henüz o dağılmadan ufak bir mola vermesini önermek
  • Ona keyif veren şeylerin gün içinde en az bir kez gerçekleşmesini sağlamak

DEAH’lı bir çocuğun enerjisini harcaması için ne gibi aktiviteler yapılabilir?

Enerjilerini kontrol etmekte zorlanan Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite tanısı almış çocukların bedensel aktivitelere (yüzme, tenis, basketbol, futbol, voleybol vs.) yönlendirilmesi, hem enerjilerini boşaltıp akademik alana daha iyi odaklanmalarına hem de sahip oldukları fazla enerjiyi olumlu bir yönde değerlendirmelerine fırsat tanıyacağından yararlıdır. Hayatlarının her döneminde bir spor faaliyetine yönlendirilmeleri özellikle akademik alanda başarılı olmakta zorlanan çocuklar için kendilerini gösterecekleri bir alan yaratmakta ve özgüvenlerinin gelişmesine yardımcı olmaktadır.

Her yaramaz çocuğa hiperaktif demek doğru mudur?

Tabii ki de doğru değildir. DEAH tanısı için birçok belirtinin bir arada bulunması ve bu tanının belirli değerlendirmelerin ardından bir uzman tarafından konulması gerekir.

DEAH’nin çocuğun hayatına ne gibi etkileri olur?

Çocuk, DEAH tanısı aldıktan sonra doğru şekilde yönlendirilir, gerekli eğitimleri alır ve dikkatini ve hareketliliğini kontrol etmeyi öğrenirse hayat başarısını yakalayabilir. Ancak, bu belirtiler yok sayılır ve gerekli önlemler alınmaz ise öncelikli olarak akademik yaşantıda sıkıntılar başlar. Yıllar geçtikçe artan ders yükü ile birlikte akademik başarının düştüğünü görüyoruz. Çünkü ilk yıllarda zihinsel becerileri sayesinde idare edebiliyorlar ama ne zamanki daha çok dikkat ve çalışma gerekiyor o zaman başarı düşüyor. Sıra beklemekte zorlandıkları, oyunda kurallara uyamadıkları, söz kestikleri, karşısındakini dinlemedikleri için arkadaşlık kurmakta zorlanıyorlar. Bu özelliklerinden dolayı bir süre sonra arkadaşları tarafından tercih edilmemeye başlıyorlar. Sık sık disiplin sorunları yaşayıp okuldan disiplin cezası alabiliyorlar. Yetişkinlik döneminde ise dürtüsel davranışlar devam ediyor: Aşırı hızlı araba kullanıyor, tehlikeli sporlara yönlenebiliyorlar.

DEAH çok sık görülen bir bozukluk mudur?

Yapılan bilimsel çalışmaların azlığı nedeni ile Türkiye’deki oran tam olarak bilinmemektedir. Ancak, ABD’de okul çağı çocuklarının yaklaşık %3-5’inde DEAH olduğu bilinmektedir. Ayrıca cinsiyet farkına göre dağılıma baktığımızda erkeklerde kızlardan 4-8 kat daha fazla görüldüğü belirtilmektedir.

 
Etiketler:
DEAH
Bu yazı toplam 2714 kez görüntülenmiş.
 
Yorumlar
 
 
Yeni yorum ekle
Adınız: *
E-Posta Adresiniz: *
Web Sayfanız:
Yorum Başlığınız:
Yorumunuz: *
7 + 9 = *
 
 
Üye olmak istiyorum   Şifremi unuttum
    Aktivasyon kodu
Çocuk Ve Genç Psikolojisi Blogundan Son Yazılar
Açelya Şahin Fırat tarafından yazılmış
 
Açelya Şahin Fırat tarafından yazılmış
 
Açelya Şahin Fırat tarafından yazılmış
 
Açelya Şahin Fırat tarafından yazılmış
 
Açelya Şahin Fırat tarafından yazılmış
 
En Popüler Yazılar
1
Tuba Erzan tarafından yazılmış
 
2
Sedar Ertaş tarafından yazılmış
 
3
Filiz Olcayto tarafından yazılmış
 
4
Mehmet Kartal tarafından yazılmış
 
5
Gamze Yildirimli tarafından yazılmış